“Çocuklara Kıraat” Dergisi

“Çocuklara Kıraat” Dergisinde kız ve erkek çocuklara “Efendiler ve hanım kızlar” diye hitap edilmesi ayrı bir inceliktir. Bu üslup, “Bugünün çocuklarısınız ama gelecekte birer yetişkin erkek ve hanım olacaksınız” gerçeğini çocukların zihinlerine ve yüreklerine doldurmaktaydı.

HURİYE KARNAP

Tanzimatla birlikte yalnız yetişkinlerin değil çocukların da gündemine girmişti dergiler. Bu sefer hedef kitle daha naif, kimlik ve kişilik kazandırmaya daha açık olan okurlar çocuklardı. Haliyle içerik de bu sıfatlara özgü olarak bir yandan eğitici ve öğretici, diğer yandan eğlendirici olmalıydı. Böylece çocuklar resimler eşliğinde özlü bilgilerle çevresini ve dünyayı tanıyabilecek, hikayelerle duygu ve davranışlarına yön verebilecek, okuma alıştırmalarıyla öğrenme sürecini kolaylaştıracak ve hatta el becerisi kazanabileceklerdi. Yayınlanan pek çok dergi arasında bu amacı layıkıyla ifa edebilenlerden biri de “Çocuklara Kıraat” dergisiydi.

Efendiler, Hanım Kızlar

23 Aralık 1881 ile 28 Ekim 1882 tarihleri arasında, Mehmet Ziya tarafından 18 sayılık “Çocuklara Kıraat” dergisi yayımlandı. Bu elbette ilk çocuk dergisi değildi ama zamane çocuklarının ileride birer yetişkin olacaklarını hesaba katarak yayın yapan ender dergilerdendi.

Adı üstünde, kıraat yani okuma amaçlı yayımlanmaktaydı. “Mukaddime”de de belirtildiği üzere çocukları Türkçe okumaya alıştırmaktı maksadı. Okul müfredatına paralel derslerle ilgili sorulara da yer verilen dergide, müfredat dışı okumalara daha çok yer ayrılmıştı. Eğlenceye dair yazılar, resimli hikayeler bulunan dergide sadece erkek çocukları değil kız çocukları da muhatap alınıp kız ve erkek çocuklara “Efendiler ve hanım kızlar” diye hitap edilmesi ayrı bir incelikti. Bu üslup, “Bugünün çocuklarısınız ama gelecekte birer yetişkin erkek ve hanım olacaksınız” gerçeğini çocukların zihinlerine ve yüreklerine doldurmaktaydı. Bu doğrultuda kız çocuklarına yönelik nakış, örgü, biçkiye dair resimlerle beraber güzel bendlere yer verilmesi de bu mesajı kuvvetlendirmekteydi.

Dergide, ailelerin kız çocuklarını okutmamaları eksiklik olarak görülüp eleştirilirken kız çocuklarının bütün eğitim basamaklarında özellikle “terbiye-i etfal” yani çocuk yetiştirme hususunda eğitim almaları gerektiği önerilmekteydi.

Sadece Okumak Değil Ahlak da Mühim

Yazının devamı; Semerkand Aile Dergisi EYLÜL 2018 sayısında.