Fütüvvet Ehli Ümmü Abdullah (rh.a)

Fütüvvet ehli olan Ümmü Abdullah’a (rh.a) göre kişinin tasavvufi terakkisinde sohbetin ayrı bir önemi vardı. Nitekim kişi yalnız kaldığında kaybetmeye, yoldan çıkmaya meyyaldi.

HACER ERDEM

Ümmü Abdullah, hicri III. asırda Horasan’da yaşamış sufi hanımlardandır. Horasan şeyhlerinden Ebu Abdullah’ın (v. 270) hanımıdır. Sicistan şehrine nispetle es-Siczi nisbesiyle tanınan Ebu Abdullah, Abdullah b. Münazil ve Ebu Hafs Haddad gibi meşhur sufilerin yakın dostluğunu elde etmiştir. Tasavvufun fütüvvet yönüyle ön plana çıktığı Horasan’da Ebu Abdullah es-Sizci’nin de temel tasavvuf anlayışı fütüvvet üzeredir. Ona göre fütüvvet; halkı mazur, kendini kusurlu görmek; başkalarını tam, nefsini noksan bilmek; insanlara iyi kötü ayrımı yapmadan şefkat ve merhametle davranmaktır. Ebu Abdullah “Fütüvvetin en yüksek mertebesi halkın Hakk’a perde olmamasıdır” der. Bu manada o, tasavvufta uzleti ve inzivayı değil halkın içinde Hak ile olmayı ve sohbeti benimsemiştir.

Ebu Abdullah’ın Ümmü Abdullah’la olan evliliği ilk evliliktir. İlk erkek evlatları Abdullah hem kendisinin hem de hanımı Ümmü Abdullah’ın künyelenmesine vesile olmuştur. Bu künyeler öylesine yaygın kullanılmıştır ki neredeyse her ikisinin de asıl adları unutulmuştur.

Tasavvuf Anlayışı ve Güzel Ahlakı

Ümmü Abdullah genç yaşta evlendiği Ebu Abdullah es-Siczi’den ilim ve feyiz aldı. Eşinin meşrebi üzere fütüvvet yolunu benimsedi. Beş vakit namazın dışında nafile namazları da kılar, sürekli abdestli bulunur, günlük ilmi mütalaalar yapardı. Kur’an tilavetini ve virdini aksatmaz, şüpheli şeyleri yemez ve giymez, misvak kullanırdı. Gösterişten ve samimi olmayan davranışlardan katiyen hoşlanmazdı. Dergaha gelen kadınlarla ilgilenir, hizmetlerini yerine getirirdi. Özellikle fakirlerin ve gariplerin dergahta herhangi bir mahrumiyet yaşamamasına, yabancılık hissetmemesine dikkat ederdi. Zengin fakir demeden herkese merhamet ve saygıyla yaklaşırdı. “Fakirleri hor gören kimsenin Allah’a yönelecek manevi hali kalmaz” derdi.

Yazının devamı; Semerkand Aile Dergisi Temmuz 2018 sayısında.