Emeğini Meslek Edinen Kadınlar

Osmanlı’da kızlar henüz altı yaşındayken annelerinden halı dokumayı öğrenir ve iki yıllık bir çıraklık süresinden sonra halı dokuyucusu olup para kazanır hale gelirdi. Evlerde yapılan halı dokumacılığında tüccarla parça başına anlaşan tezgah sahibi kadınlar, kendi ailesindeki genç kızlara ya da para vererek kiraladığı kadın çalışanlara halı dokuturdu.

HURİYE KARNAP 

Kimilerinin dilinden düşmez, Osmanlı’da kadınların çalışma hayatında yer almadıkları. Evet, Meşrutiyet dönemi öncesine kadar Osmanlı kadınını devlet dairelerinde görmediğimiz doğrudur. Fakat bu, onlara üretenden ziyade tüketenler olarak bakmamıza neden olmamalı. Çalışmanın genel manasını günümüz algısına endekslediğimizde; evde, bağda-bahçede, çeşitli sanayi dallarında dökülen alın terlerini görmez oluyoruz. Halbuki Osmanlı hanımlarının hemen her biri devletin kuruluş döneminden beri kendi emeğini meslek edinmişti.

Emeğin Temeli Ailedeydi

Bilhassa savaşların getirdiği ekonomik sıkıntılar nedeniyle Meşrutiyet döneminde kadınların çalışma alanları çeşitlenmişti. Daha evvel mahallelerde kız çocuklarına Kur’an-ı Kerim ve çeşitli din bilgilerini öğreten hanımlar vardı. Konumları resmi değildi lakin bir nevi öğretmen idiler. 19. yüzyılın sonlarına doğru bu hanımların yerini öğretmen okullarından mezun olan devletin resmi öğretmenleri aldı. Yine telefon idaresinde ve Osmanlı Bankası gibi özel sektörlerde çalışan memure hanımlar da bu dönemde yavaş yavaş artmaya başlamıştı. O günlerden bugünlere pek çok meslek dalı oluştu ve hanımlar da bu meslek dallarında mesaiye başladılar. Lakin asıl mühim olan, çeşitlenen meslek dallarından çok önce Osmanlı’da hanımların emeklerini üretime nasıl kattıklarıdır.

Bildiğimiz üzere, Osmanlı ekonomisinin temeli tarıma dayanırdı. Haliyle üretimin belkemiğini de aile oluştururdu. Ailenin taşıyıcısı, emektarı olan kadın da ev işleriyle ilgilenmenin ve çocukları yetiştirmenin yanı sıra tarlada eşine yardımcı olarak üretimde son derece aktif rol oynardı. Bu durum Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan beri böyleydi. Bununla birlikte Osmanlı kadınları tarımın yanı sıra halı, kilim, altın ve gümüş simle işleme; kumaş dokuma, iplik bükme vb. dokuma endüstrisinin çeşitli kollarında da kendi evlerinde çalışırlardı. 

Yazının devamı; Semerkand Aile Dergisi Ocak 2018 sayısında.