Medeniyetin Zarif İzleri: Osmanlı Evleri

Herhangi bir semtinde karşımıza çıkan Osmanlı evleri oldukça sade ve mütevazı görünüşleriyle irade ve kudretin yalnız Allah’ın elinde olduğunu hatırlatır bizlere. Çünkü İslam inancına göre dünya hayatı fanidir ve inşa edilen evler de bu faniliği temsil eder.

ŞEHNAZ İNAN

Osmanlı sivil mimarisi içerisinde yer alan “konut” sadece mimarinin bir çeşidi değil, aynı zamanda İslam kültür ve medeniyetinin göstergesidir. Şehrin herhangi bir semtinde karşımıza çıkan Osmanlı evleri oldukça sade ve mütevazı görünüşleriyle irade ve kudretin yalnız Allah’ın elinde olduğunu hatırlatır bizlere. Çünkü İslam inancına göre dünya hayatı fanidir ve inşa edilen evler de bu faniliği temsil eder. Evlerin inşasında kullanılan malzemeler tahta ve kerpiç gibi dayanıksız malzemelerdir bu yüzden. Osmanlı evlerinin inşasında gereksiz harcamalardan, israftan kaçınılmış, yapıların insanların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde işlevsel olmasına özen gösterilmiştir. Öte yandan, bu evlerin içerisine girdiğinizde yüksek tavanlar, büyük ve fazla sayıdaki pencereler insana ferahlık ve yücelik hissi verir. Evlerin birbirine bitişik sıra halinde inşa edilmelerine rağmen her birinde estetik bir nizam vardır.

Hayatın Merkezi

Çoğu Osmanlı evine bir avlu kapısından girilir. Etrafı mahremiyeti muhafaza eden yüksek duvarlarla çevrili olan avlu; ev hanımlarının çalışması, dinlenebilmesi, komşuları ve yakın çevresi ile sohbet edebilmesi için tasarlanmış oldukça işlevsel bir mekandır. Çocukların da oyun alanı olan bu avlularda ocak, çeşme, çamaşır taşı, dibek taşı, kuyu ve fırın gibi bir ailenin ihtiyacı olan tüm donanımları da görmek mümkündür.

Osmanlı döneminde evlerin inşa edilirken komşunun avlusunu görecek şekilde konumlandırılması kesinlikle yasaklanmış ve hanelerin tayininde buna özen gösterilmiştir.

Evlerin iç mimarisi genellikle ihtiyaca göre haremlik ve selamlık olarak ikiye ayrılır. Evlerdeki en önemli bölüm sofalardır. Anadolu’da bazı yörelerde sofalara “hayat” denilmektedir.

Yazının devamı; Semerkand Aile Dergisi Eylül 2017 sayısında.